De Pastoorsverslagen

De zogenaamde 'parochieverslagen' die de Belgische kardinaal Mercier liet opmaken direct na de Eerste Wereldoorlog zijn een eerste en onschatbare getuigenis van hoe het leven er tijdens de vier jaar Duitse bezetting aan toe ging. Onze werkgroep kon slechts 3 parochieverslagen terugvinden (Bierbeek, Haasrode en Lovenjoel) maar wil deze zeker in zijn geheel publiceren. Gelukkig had onze werkgroep ook de beschikking over het privé dagboek van deken Joannes Jacops van Bierbeek.

In december 1918 richtte Kardinaal Joseph Désiré Mercier zich tot de parochiepriesters. Alle pastoors kregen een vragenlijst toegestuurd die als leidraad moest dienen bij het schrijven van hun parochieverslag.

Het enquêteformulier peilde aan de hand van 7 vragen naar de verschillende aspecten van de Duitse bezetting:

  • de evolutie van het aantal kerkgangers en communies
  • opeisingen van parochiekerken (de meeste Duitse soldaten waren immers protestants)
  • openbare zedelijkheid
  • verplichte tewerkstelling en de deportatie van arbeiders naar Duitsland
  • de onder de wapens dienende parochianen en gesneuvelden
  • het einde van de oorlog: de terugtrekking van de Duitse troepen
  • de terugkeer van krijgsgevangenen en politiek gevangenen

Tegen Pasen 1919 moesten de pastoors hun verslag opsturen. Deze werden dan per bisdom ingezameld en moesten het materiaal leveren voor een soort 'gedenkboek'. Dit kwam echter niet van de grond omwille van gebrek aan coördinatie, ontbrekende of onvolledige verslagen, gebrek aan financiële middelen, desinteresse van de bisschoppen en werkoverlast van de diverse betrokkenen...

Met deze activiteit gaf de kardinaal de aanzet tot het ontstaan van een herinneringscultuur in België. De kardinaal had immers een zeker gezag: terwijl de Koning met zijn leger achter de IJzer lag en de wettelijke regering verbannen was naar het Franse Le Havre, bleef hij als een van de weinige 'hoogwaardigheidsbekleders' in het bezette België achter, waarbij hij opviel door zijn onverzettelijke houding tegen de Duitse bezetter.

Dagboeken

De parochieverslagen zijn de 'officiële' verslagen. Hiernaast kreeg onze werkgroep ook nog ter beschikking het privé-dagboek van de pastoor-deken van Bierbeek, Joannes E. Jacops (1850-1935), dat wij volledig publiceerden in ons boek 'Bierbeek 1914-1918'. Hiernaast beschikken we ook over het dagboek van pater Alexis Nackom (1873-1952), een minderbroeder die de pastoor van Lovenjoel verving van augustus 1914 tot januari 1915, en regelmatig slachtoffer werd van pesterijen van de Duitse soldaten. Tot slot signaleren we in de bijlage van het pastoorsverslag van Lovenjjoel de getuigenis van pater Renerius Snel (1862-1923), een Nederlandse minderbroeder die in Leuven verbleef en ook een aantal sterke verhalen optekende.

Lees de volledige teksten van de enquête van Kardinaal Mercier, de pastoorsverslagen en het dagboek van pater Nackom hieronder.

Meer lezen
  • Pastoorsverslagen uit het parochiearchief van Bierbeek en uit het Bisschoppelijk Archief van Mechelen.
  • Dewinter, J., Piron,J.en Vanderwegen, C., De Eerste Wereldoorlog te Bierbeek, Korbeek-Lo, Lovenjoel en Opvelp. Bierbeek, 1984.
  • Dagboek van pater Alexis Nackom, in privé bezit.

Jos Dewinter en Maurice Boghe voor de Werkgroep Oorlog&Vrede